🧑🏫 AI TeacherNjë shpjegim tjetër, një shembull ose ndihmë me ushtrimin, për këtë mësim.
TEMA 37 · JAVA 19 · Histori
Vendimmarrja ne antike (Athine, sparte dhe rome)
Zbulo si janë marrë vendimet në qytet-shtetet antike Athinë, Spartë dhe Romë.
◷ Rreth 4 minuta lexim4 pjesë të shkurtra3 pyetje kontrolli
🎯 Çfarë do të dish në fund?
Të kuptosh mënyrat e ndryshme të vendimmarrjes në Athinë, Spartë dhe Romë.
Të dallosh rolet e shtresave shoqërore në vendimmarrje në këto qytete antike.
Të njihesh me konceptin e demokracisë, oligarkisë dhe republikës në antikitet.
Pjesa 1 nga 4
Si merrej vendimi në Athinë antike
Në Athinë, qyteti i lashtë grek, vendimmarrja ishte kryesisht demokratike. Shtetasit meshkuj mbledheshin në Asamblenë e qytetit ku diskutonin dhe votonin për çështjet e rëndësishme. Secili qytetar mund të fliste dhe propozonte ligje ose politika. Për të marrë një vendim, duhej shumicë votash. Ky sistem u quajt demokraci, që do të thotë "pushteti i popullit". Megjithatë, vetëm qytetarët meshkuj të lirë kishin të drejtë të votonin, dhe skllevërit, gratë apo të huajt ishin të përjashtuar. Kjo mënyrë e vendimmarrjes qysh atëherë ndikoi në format e qeverisjes moderne.
Demokracia athinase mbështetej në pjesëmarrjen e qytetarëve.
Vendimmarrja në Spartë dhe oligarkia
Në Spartë, gjithçka ishte më e rreptë. Kjo qytet-shtet përdorte një sistem oligarkik, ku vendime merrte një grup i vogël njerëzish me pushtet, si mbreti dhe pleqtë e shtetit. Gjithashtu, një këshill legjislativ i njohur si Gerusia shqyrtonte çështjet para vendimmarrjes. Spartakët ishin ushtarakë dhe klientët e tyre, ilotët dhe periekujt, nuk kishin shumë fuqi politike. Kjo mënyrë synonte forcën dhe rendin në shoqëri. Ndryshe nga Athina, këtu pushteti ishte në duart e pakicës, jo të gjithë qytetarëve.
Spartë mbështetej në vendimmarrjen e pakicës të fuqishme.
Roma: Repiblikë me Senatin dhe Asamblenë
Në Romën e lashtë vendimmarrja ishte më komplekse, si një republikë. Qytetarët zgjidhnin përfaqësues, por vendimet kryesore merreshin në Senat, ku ulej aristokracia. Gjithashtu, Asambleja e qytetarëve merrte pjesë në zgjedhje dhe ligje. Konsujt ishin udhëheqës që shërbenin me pushtet të kufizuar dhe afat të caktuar. Ky sistem krijoi një ekuilibër midis elitës dhe popullit, duke parandaluar pushtetin absolut. Në këtë mënyrë, Roma arriti të sundonte gjatë dhe të kishte një organizim të ndërlikuar politik.
Roma përdorte sistem me Senat dhe përfaqësues të zgjedhur.
Dallimet dhe ngjashmëritë në vendimmarrje
Athina, Spartë dhe Roma janë shembuj të ndryshëm qeverisjeje në antikitet. Athina shquhet për demokracinë direkte, ku qytetarët marrin pjesë vetë. Spartë kishte një sistem oligarkik dhe ushtarak, me pushtet të centralizuar në pleqëri dhe mbretër. Roma ishte republikë me Senatin si organ kryesor dhe përfaqësues të zgjedhur. Të tre sistemet kishin kufizime ndaj grupeve të tjerë si gratë apo skllavët. Këto forma të vendimmarrjes na tregojnë se njerëzit kërkonin mënyra të ndryshme për të organizuar jetën bashkëjetëse dhe sundimin.
Sistemet e vjetra kanë elementë të ndryshëm dhe të ngjashëm.
IDEJA KRYESORE
Njohësit e vendimmarrjes antike
Mësuesit ose prindërit të shpjegojnë dhe të praktikojnë diskutime me klasën.
01 Mëso për demokracinë dhe oligarkin.02 Diskuto rolin e qytetarit në vendimmarrje.
📚 Fjalori i vogël 4 fjalë të rëndësishme
Demokraci
Sistemi ku populli merr vendime përmes votimit.
Oligarki
Qeverisje nga një grup i vogël njerëzish me pushtet.
Senat
Organ qeverisës në Romë ku ulej aristokracia.
Republikë
Sistem politik ku qytetarët zgjedhin përfaqësues për vendimmarrje.
NGA SHPJEGIMI TE ZBATIMI
Nëse ishe qytetar në Athinë, si do të merrje pjesë në vendimmarrje?
Do të shkoje në Asamblenë e qytetit në ditën e caktuar.
Do të dëgjoje propozimet dhe diskutimet mbi ligjet dhe politikat.
Do të flisje për idetë e tua nëse do.
Do të votosh me duar për propozimet që pëlqeje.
TANI ËSHTË RADHA JOTE
A mund ta shpjegosh?
Cili sistem politik lejonte më shumë pjesëmarrje nga qytetarët?
Mendo nga tri qytetet: Athina, Spartë apo Romë.
Një përgjigje e mundshme
Demokracia athinase lejonte pjesëmarrjen më të madhe të qytetarëve.
Krahaso arsyetimin, jo vetëm fjalët. Shkrimi yt nuk vlerësohet automatikisht dhe nuk ruhet.
PROVOJE VETEN
Çfarë mbajte mend?
Pyetja 1 nga 3
Rezultati vlen për këtë provë dhe nuk ruhet në llogari.
MËSO ME NJË PYETJE NJËHERËSH
Çfarë dëshiron të kuptosh më mirë?
Pyet për këtë temë. Tutori mund të të japë një shpjegim tjetër ose një shembull.
Për të biseduar me tutorin, hyr në llogarinë tënde. Ligjërata, ushtrimi dhe kuizi mund të përdoren këtu.